ساوالان کوه مقدس آذربایجان

کوه ساوالان یا سبلان در جنوب شرقی شهرستان مشگین شهر و در فاصله 25 کیلومتری آن واقع شده است و مقدس ترین كوه ایران است. ارتفاع بلندترین نقطه آن با نام سلطان ساوالان 4811 متر میباشد. سلطان ساوالان پس از دماوند معروفترین کوه ایران است که دریاچه ای زیبا در قله آن وجود دارد.ساوالان با رودها ، یخچالهای دائمی و طبیعت بکر ، نمونه ای است از هنر بی همتای خلاق آن. این کوه بنا به راوایات محل عبادت زرتشت ، پیامبر ایران باستان و جولانگاه بابک خرمدین بوده است. كوهستان عظیم و آتش فشان سبلان كه به زبان آذری ساوالان خوانده می شود از كوه های متعدد بلندی چون صائین، نرمیق، قوشا داغ و… تشكیل شده است.

 دامنه های این كوهستان در بخش مركزی از چهارسو به شهرستان های مشگین شهر و اهر در شمال، تبریز در مغرب، سراب درجنوب و اردبیل و سرعین در شرق مشرف می باشد. ساوالان به شكل مخروط زیبائی است و دهانه آتش فشان خاموش آن در حال حاضر به صورت دریاچه ای در آمده است. اطراف این دریاچه در تمام سال پوشیده از برف و یخ است. قله اصلی یا آتش فشان آن به نام "سلطاندومین قله ساوالان «حرم» نام دارد كه یك صخره پر شیب است.

در ایرن «حرم» به معنای مكان زیارتی است. بنابراین، نام حرم به خودی خود نشان از تقدس و حرمت دارد. مردم بر این باورند كه قله حرم ویژه زنان است و مردان اجازه نزدیك شدن به آن یا بالا رفتن از آن را ندارند. حتی زنان باردار به سبب این كه شاید فرزند پسر در شكم داشته باشند نباید به آن نزدیك شوند.

ساوالان" بلندترین نقطه استان اربیل است. . کوهستان ساوالان از كانون های مهم آبگیر دائمی رودهای آذربایجان می باشد. دامنه های شمالی آن به دره رود قره سو و اهرچایی و دامنه های جنوبی آن به شاخه های آجی چای منتهی می گردد. بنابراین ساوالان بخش عمده ای از آب های حوضه رود ارس (آراز) و دریاچه ارومیه را تامین می كند. در دامنه های ساوالان چشمه های فراوان آب گرم و آب سرد معدنی وجود دارد از جمله قینرجه ، دو دو ، موئیل سویی، شابیل، قوتورسویی و ... كه در فصول مختلف مورد استفاده اهالی مشگین شهر و گردشگران قرار می گیرد

صعود به قله سبلان از جبهه اصلی (شمالی) ساده بوده و کوهنوردان معمولی به راحتی صعود تابستانه را در چند ساعت (صبح تا ظهر) انجام می دهند. جبهه جنوبی سخت ترین راه صعود به این قله می باشد كه از سنگهای بزرگ تشكیل شده است.

دومین قله ساوالان «حرم» نام دارد كه یك صخره پر شیب است. در ایرن «حرم» به معنای مكان زیارتی است. بنابراین، نام حرم به خودی خود نشان از تقدس و حرمت دارد. مردم بر این باورند كه قله حرم ویژه زنان است و مردان اجازه نزدیك شدن به آن یا بالا رفتن از آن را ندارند. حتی زنان باردار به سبب این كه شاید فرزند پسر در شكم داشته باشند نباید به آن نزدیك شوند.

در هیمالیا کاهن های بودایی بر روی چنین نوارهایی دعاهای بودایی و تبتی نوشته و آنها را در کوه نصب میکنند تا بدین وسیله کوهنوردان و شرپاها را از بلایا دور نگاه دارند. در سبلان این نوار ها علامت مسیر هستند.

قلهء ابدال، قلهء ساوالان دان

کو ز شرف کعبه وار، قطب کمال است (خاقانی)

ساوالان پس از دماوند، معروفترین کوه آتشفشانی خاموش ایران است که بر اثر فعالیت های آتشفشانی، مخروط قله آن شکل گرفته و در دهانه مخروطی آتشفشان، دریاچه ای بسیار زیبا و بیضی شکلی به اقطار تقریبی 140 و 80 متر به وجود آمده که عمق آن در کناره ها کم و در وسط نامعلوم است. از دیواره های جنوبی و جنوب غربی آن رودهای اهرچای و آجی چای جریان دارند که به رود ارس و دریاچه ارومیه می ریزند.

ساوالان را سه شهر زیبا یعنی سراب، اردبیل، مشگین شهر و بیش از 1000 آبادی در میان گرفته اند. از هر سه شهر مذکور مسیرهای کوهنوردی و راهپیمایی برای قله ساوالان وجود دارد .

البته ساوالان توسط مسیر جدیدی نیز از طریق تله کابین آلوارس مورد صعود قرار می گیرد که بسیار بکر و زیبا می باشد . برای رفتن از این مسیر کافی به شهرستان سرعین رفته ، از آنجا به سمت تله کابین آلوارس بروید . فاصله سرعین تا تله کابین حدود ۲۵ کیلومتر و کاملاً آسفالته است . که از روستاهای علی داشین ، روستای شایق و روستای آلوارس می گذرد .

 چادرهای گله داران منطقه ، طبیعت سرسبز ، هوای سرشار از اکسیژن ، سرچشمه آب معدنی معروف واتا که شهرت جهانی دارد ( چشمه یا آبشار گور گور ) ، محل پرورش ماهی سردآبی قزل آلا و . . . در این مسیر قراردارد

زیباییهای ساوالان

دامان وسيع ساوالان از طرف هر شهري كه در نظر بگيريم ، طراوت و زيبايي هاي ويژه خود را دارد. مناطق مشرف به ساوالان در شهرهاي اردبيل و نير و سراب سردتر ازمناطق مشابه شهرهاي مشگين شهر و اهر هستند. در نتيجه زمستانهاي سرد و تابستان هاي معتدل مناطق اول تحت تاثير اين كوه باعث ايجاد زمينه كشاورزي و دامداري شده است. اغلب دامنه كوهستاني اين شهرها از مراتع طبيعي پوشيده شده كه محل اتراق كوچ نشينان و عشاير دامدار دشت مغان در تابستان به عنوان ييلاق مي باشد. اما گرماي بيشتر و آبهاي زيادتر در شهرهاي مشگين و اهر باغداري را بيشتر رونق بخشيده است و ميوه هاي باغات مشگين شهر بخصوص انگور و زردآلو حلاوتي مخصوص دارد.

آبگرم هاي شهرك سرعين مجموعه اي كم نظير از بركات ساوالان در 25 كيلومتري شهر اردبيل واقع شده است. در جاده اردبيل به نير(جاده ارتباطي استانهاي اردبيل و آذربايجان شرقي) بعد از رسيدن به پل روگذر سه راهي ، ميتوان به جاده مخصوص سرعين پيچيد و بعداز تقريبا 10 ك.م. به مقصد رسيد. شهر مخصوص گردشگري احداث شده و تعداد زيادي هتل ، هتل آپارتمان و مسافرخانه دارد.

جاده پيست اسكي آلوارس (حدود 20 ك.م.) از داخل سرعين مي گذرد. اين جاده هم تا انتها اسفالت است ، اما جاده كم عرض و با شيبي تند نيازمند دقت در حركت است. از طريق اين جاده ميتوان علاوه بر پيست اسكي به آبشار زيباي " گور گور " هم دست يافت. البته اين خواست نيازمند اندكي راه پيمايي است.

از طريق جاده آسفالته اي ديگر از اردبيل (حدود 26 ك.م.) و عبور از چند روستا ، به آبگرم سرداوا(سردابه) دست مي يابيم. علاوه بر آبگرم آبشار زيبايي هم در آنجا وجود دارد. با گذر از سرداوا به منطقه اي مرتعي وارد مي شويم. راهي خاكي ولي قابل عبور اتومبيل سواري در آنجا ادامه دارد. از سمت چپ ابتداي راه مي توان به منطقه " يددي بولوك " ( هفت چشمه) رفت وتداوم مستقيم اين راه ما را تا روستاي شمشيرخانه و دره مصفاي آن مي برد. سراسر اين منطقه محل اتراق تابستاني عشاير است. در طي راه ميتوان با استفاده از يك راه خاكي ديگر به منطقه "قطور سوئي " رسيد. براي صعود به يكي ديگر از قله هاي ساوالان بنام " بابا مقصود " از اين راه استفاده مي شود.

جهت صعود به قله اصلي يعني سلطان امكان دارد بجاي راه قطور سوئي و شابيل ، ازمشكين شهربه روستاي موئيل رفت واز آن طريق قله را فتح نمود. براي فتح قله هاي ديگر يعني قزل بره و كسري و هرم ، بايد از قطور سوئي حركت كرد. هم قطور سوئي و هم شابيل داراي آبگرم و اقامتگاه هاي روستايي هست. براي استفاده از آبگرم قطور سوئي حتما نيازمند حضور همراه هستيم، زيرا آب داراي ميزان بالايي گوگرد هست و عدم توجه به جهت وزش باد و حركت هوا ممكن است باعث تنفس مستقيم بخار گوگرد شده و عامل مسموم شدن باشد. اما استفاده از آبگرم شابيل بعداز بازگشت از قله بسيار لذت بخش و نيرو افزاست.

در مورد ساوالان

می‌گويند روزی كه برف‌های ساوالان تمام شود، قيامت در خواهد گرفت. ساوالان بر‌فراز زاگرس سر به فلک کشيده مقدس‌ترين كوه ايران است. گفته می‌شود كه مزار يكی از پيامبران در قلعه  ساوالان قرار دارد  و بنا بر باور‌های مردم، اين مزار، مزار زردشت پیغمبر است. متون فارسی هم به رابطه  ساوالان و زردشت اشاره دارد و آن جا را مكان نيايش و عبادت زردشت می‌داند. ذكريای قزوينی می‌نويسد: "زردشت از شيز (شهری در كنار درياچه چيچست اروميه) به  ساوالان رفت و در آن جا عزلت اختیار کرد و کتابی موسوم به اوستا آورد."مولف ناشناخته «هفت كشور»، مضمون بالا را به اين صورت آورده است: "زردشت حكيم از آذربايجان بود و در كوه  ساوالان كه كوهی مشهور باشد پانزده سال مجاور شد، زند و پازند بساخت و دعوت آغاز كرد." نام  ساوالان هنوز يكی از مهمترين سوگند‌های ساكنان اطراف كوه و عشاير كوچنده شاهسون به شمار می‌آيد. سوگند را به عنوان «سلطان ساوالان» ياد می‌كنند چرا كه كوه بدين نام شناخته می‌شود. اهالی باور دارند كه وقتی نام  ساوالان برده می‌شود به ويژه وقتی به آن سوگند ياد می‌كنند، مار از شكارش دست می‌كشد. مردم منطقه بر اين باورند كه  ساوالان يكی از هفت كوه بهشت است. در اين باره روايتی دارند كه: "روزی روزگاری در جايی كه امروز  ساوالان قرار گرفته است، شهری بود با مردمانی متجاوز و آلوده به گناه. خداوند برای آنها پيامبری فرستاد تا هدايتشان كند. اما آنها همچنان نافرمانی كردند. پس خداوند از فرشتگانش خواست كه يكی از كوه‌های بهشت را روی شهر مردمان گناهگار قرار دهند. از ميان كوه‌های بهشت، تنها  ساوالان داوطلب اين كار شد. يكی از فرشتگان،  ساوالان را بر بال‌های خويش قرار داد و به زمين آورد و در هنگامی كه پيامبر با پيروانش برای عبادت از شهر خارج شده بودند، كوه را روی شهر قرار داد. اين قصه با ساختاری كم و بيش همانند در تمام منطقه اطراف  ساوالان روايت می‌شود. بنابر يكی از روايت‌ها، مردمانی كه در اين شهر زندگی می‌كردند از قوم لوت بودند و فرشته‌ای كه كوه را بر بال خود به زمين آورد «جبرئيل» بود. در اين روايت رد پای تغييرات دوره اسلامی به روشنی پيداست!!

اما در مورد معنی لغوی ساوالان

کلمه ساو به تنهایی یعنی خبر ، صدا و به معنی وحی نیز آمده است و پسوند آلان در آخر کلمه ساوالان یعنی گیرنده. ساوالان را می توان سس آلان (گیرنده صدا) ، خبر آلان (گیرنده خبر) ، وحی آلان (گیرنده وحی)  معنی کرد. در ضمن ما میدانیم که حضرت ذرتشت وحی را در ساوالان دریافت میکرد. ساولان یکی از تنهاترین کوههایی است که در بام آن پژواک صدا وجود ندارد  و میتوان گفت  بازدارنده صداست . در زبان تورکی به لغت عربی پیغمبر ، ساوجی (آورنده وحی و خبر از خدا) گفته می شود.

دهانه قله  آتشفشانی ساوالان

دهانه قله  آتشفشانی ساوالان  که پس از مسدود شدن دهانه تبدیل به یک دریاچه زیبا و دیدنی شده است و همه ساله خیل  عظیمی از توریستهای داخلی وخارجی را  پذیرا می شود

ارتفاع

ارتفاع این قله از سطح دریا ۴۸۱۱ متر بوده و دومین کوه بلند کشور محصوب می شود.